Những điều cần biết về căn bệnh ung thư

Những điều cần biết về căn bệnh ung thư

Admin
30, Tháng Tám, 2017

Ung thư là gì?

Ung thư là một loại bệnh của các tế bào. Bệnh này là sự phát triển không bình thường của các tế bào, có xu hướng tăng sinh nhanh chóng về số lượng một cách không kiểm soát được và trong một số trường hợp, chúng di căn (lan tràn tới các cơ quan ở xa).

Ung thư còn được gọi là u ác tính. Sự phát triển của một mô mới hoặc một khối u không ác tính được gọi là lành tính. Các khối u lành tính không phải là ung thư. Ung thư không phải là một bệnh. Bệnh này là một nhóm của hơn 100 bệnh khác nhau. Bệnh ung thư không lây truyền.

tế bào ung thư

Tế bào ung thư

Ung thư có thể có nguồn gốc từ bất cứ tế bào nào của cơ thể và có rất nhiều loại khác nhau trong mỗi vùng của cơ thể. Hầu hết các bệnh ung thư được đặt tên theo loại của tế bào hoặc cơ quan nơi chúng phát sinh. Nếu một khối ung thư lan rộng ra (di căn), thì khối u mới mang tên giống với tên của khối u nguồn gốc (đầu tiên).

Ung thư (cancer) là từ Latin chỉ con cua. Người xưa dùng từ này để nói lên sự ác tính chắc chắn không còn nghi ngờ gì nữa bởi vì khối ung thư toả ra những nhánh giống như chân cua bám chắc vào các mô mà nó xâm nhập. Ung thư cũng có thể còn được gọi là một u ác tính, hoặc một tân sản (neoplasma – có nghĩa là một sự phát triển mới)

Chúng ta đều biết rằng: cơ thể chúng ta gồm rất nhiều tế bào hợp thành. Mọi cơ thể con người đều khởi đầu bằng việc thụ tinh: một tinh trùng hợp với một noãn (trứng). Trong vòng 9 tháng, trứng thụ tinh tự phân hai, rồi sinh sôi nảy nở hàng tỷ lần để tạo ra một hài nhi. Tiếp theo các tế bào lại tự phân chia và sinh sôi, phát triển từ tuổi thơ để trở thành người trưởng thành, sau đó là quá trình lão hoá, già và chết đi. Đó là một chu kỳ bình thường của một con người.

Khi chúng ta bị bệnh ung thư, các khối u ác tính xâm lấn vào các tổ chức lành xung quanh giống như hình “con cua” hay rễ cây bám trong đất. Tế bào ung thư phát triển vô tổ chức, vô hạn độ, ảnh hưởng xấu lên cơ thể và cuối cùng gây chết cho cơ thể đó.

Chỉ có con người mới bị ung thư?

Không đúng. Cây cỏ, thú vật đều bị ung thư. Thật vậy, những điều chúng ta biết về bệnh ung thư phần lớn là nhờ vào những nghiên cứu trên loài vật, vì nghiên cứu trực tiếp trên con người thường bị cấm.

Ung thư chỉ có một bệnh hay có nhiều bệnh?

Ngày nay, Y học đã tìm ra được trên 200 loại bệnh ung thư khác nhau. Có ung thư mọc từ các bắp thịt và xương (gọi là saccôm), có ung thư có ngườn gốc từ da, niêm mạc hay lớp lót bề mặt các cơ quan (gọi là cacxinôm), có thứ xuất phát từ máu (ung thư máu hay là bệnh bạch cầu). Có loại phát triển chậm, có loại phát triển nhanh, có loại phình to, có loại ăn luồn, có thứ dễ điều trị, có loại khó điều trị, có loại gặp ở trẻ con, có loại gặp ở người già, có loại thường gặp ở xứ này, có loại thường gặp ở xứ khác…

Có phải các mô tăng trưởng nếu không quản lý được đều gây ung thư?

Không phải. Tóc, râu và móng tay chân có thể nói là không bị quản lý, nhưng tóc và móng không có tế bào mang đặc điểm của tế bào ung thư, vì chúng có những chức năng đặc hiệu và sự phát triển của chúng không lan tràn đến các vị trí khác của cơ thể.

Ung thư giết chết cơ thể chúng ta bằng cách gì?

1. Gây cho cơ thể suy mòn, thiếu máu, suy kiệt.

2. Làm tê liệt hoạt động của một hay nhiều cơ quan.

3. Gây tăng áp lực trong hộp sọ, chèn ép vào những trung tâm quan trọng.

4. Làm bít tắc đường thở, bít các mạch máu lớn, làm tắc lòng ruột, làm tắc đường mật, đường tuỵ, đường tiết niệu…

5. Làm rối loạn đông máu, cầm máu khiến chỉ cần một vết thương nhỏ mà máu không thể cầm được.

6. Làm giảm, rồi mất các phản ứng đề kháng của cơ thể chống lại bệnh tật.

Phải bao lâu ung thư mới xuất hiện?

Thường người bệnh ưa hỏi: Bác sỹ cho biết bệnh của tôi có từ hồi nào? Tôi thấy cục này mới một tuần nay thôi.

Việc một tế bào bình thường biến đổi thành một tế bào ung thư là một quá trình phức tạp diễn tiến trong nhiều năm. Trừ một số ung thư ở trẻ em có thể do đột biến gien từ trong bào thai, còn phần lớn các ung thư đều có giai đoạn tiềm tàng lâu dài, có khi đã hàng chục năm mà không có dấu hiệu gì trước khi xuất hiện khối u. Khi khối u phát triển nhanh mới có triệu chứng lâm sàng và đau là dấu hiệu của giai đoạn cuối.

Ung thư tăng trưởng ra sao?

Không những phát triển tại chỗ mà ung thư còn lan tràn khắp cơ thể. Đa số ung thư là bệnh mạn tính, có quá trình phát sinh và phát triển lâu dài qua nhiều giai đoạn. Khi khối u hình thành, chúng lớn lên và lan tràn theo kiểu cách và nhịp độ khác nhau. Ví dụ: ung thư da có ung thư biểu mô tế bào đáy thì lớn lên hết sức chậm và hiếm khi lan tràn tới chỗ khác, trong khi đó ung thư da tế bào hắc tố thì lớn lên hết sức nhanh và thường lan tràn.

Ung thư diễn biến ra sao?

Khi mới hình thành, ung thư quá nhỏ không thể phát hiện bằng thăm khám, dĩ nhiên người bệnh không thể tự phát hiện được. Lúc này thì chẳng có đau đớn gì và cũng không có triệu chứng gì khác.

Từ một tế bào, ung thư nảy nở một cách vô tổ chức để hình thành nên khối u (bướu). Khi kích thước đủ lớn thì người bệnh có thể tự phát hiện được và đi khám. Bướu nằm ở vị trí ban đầu gọi là bướu nguyên phát. Khối bướu này tiếp tục phát triển, phá vỡ các rào cản giữa các cơ quan, xâm lấn vào các cơ quan lân cận và lan tràn khắp cơ thể. Quá trình này gọi là di căn. Di căn theo đường bạch huyết gọi là di căn hạch (dân gian thường gọi là chạy hạch). Di căn theo đường máu thường đến các cơ quan xa bướu nguyên phát. Ví dụ: ung thư vú thường di căn đến các hạch ở nách và có thể di căn theo đường máu tới phổi, gan, xương.

Ung thư có gốc rễ?

Dùng hình ảnh cái cây có gốc rễ ăn luồn trong đất để minh hoạ bệnh ung thư thì cũng đúng: ung thư nhìn bằng mắt thường thì chỉ là một u, một khối bướu. Nhưng thật ra khi nhìn trên kính hiển vi thì nó không có vỏ ngăn cách giữa cơ quan bị ung thư và cơ quan bình thường xung quanh mà còn có những nhánh “bỏ vòi” vào vùng kế cận. Chính vì vậy mà các thầy thuốc người Hy Lạp xưa đã lấy hình ảnh “con cua có các càng tua tủa” để minh hoạ cho ung thư vú khi ở giai đoạn tiến triển. Danh từ Cancer có nguồn gốc từ đó. Các hội ung thư dùng “lưỡi gươm đâm con cua” làm biểu tượng diệt ung thư.

Tại sao hệ miễn dịch của cơ thể chúng ta không giết được tế bào ung thư?

Trong 1 gram cơ thể con người có khoảng 1 tỷ tế bào, 1kg có khoảng 1.000 tỷ tế bào và người nặng khoảng 60kg có 60.000 tỷ tế bào. Mỗi tế bào đều có nhiệm vụ riêng của mình: tế bào này mang khí, tế bào kia mang máu, thứ khác thì tạo nên da, tạo nên mật, tạo nên dịch tiêu hoá… Khi các tế bào này chết thì các tế bào khác thế chỗ. Cơ thể luôn tạo ra các tế bào mới để thay thế các tế bào cũ, già và chết. Khi quá trình này bị “trật đường ray”, một tế bào trở nên “bất thường” hay là “ung thư hoá’ và tiếp tục sản sinh ra những thế hệ con cháu mà chức năng bình thường ban đầu không còn nữa. Đối với cơ thể, những tế bào ung thư này giống như những đứa con “hư hỏng” trong gia đình, là những công dân vô ích và làm nguy hại xã hội. Các tế bào ung thư chẳng những có khả năng lan tràn mà còn sinh sôi nảy nở mau lẹ, có sức sống mạnh hơn nhiều những tế bào bình thường. Chính vì vậy mà chúng dần nắm thế chủ động, làm tàn hại cơ thể và chúng ta sẽ bị chết.

Những loại ung thư nào là phổ biến?

Danh sách của các loại ung thư phổ biến dưới đây bao gồm những bệnh ung thư đã được chẩn đoán với tần số lớn nhất tại Hoa Kỳ. Những số liệu thống kê về tỷ lệ mới mắc ung thư của Hội Ung thư Mỹ và các nguồn khác được dùng để lập nên bảng này. Để xác định như một bệnh ung thư phổ biến, tỷ lệ mới mắc hàng năm được ước đoán cho năm 2006 phải là 30.000 trường hợp hoặc nhiều hơn.

Loại ung thư phổ biến nhất trong danh sách này là loại ung thư da không phải u hắc tố ác tính, với hơn 1.000.000 trường hợp mới được ghi nhận trong năm 2006 taị Mỹ. Ung thư da ác tính tương đương với khoảng một nửa tất cả các bệnh ung thư được chẩn đoán ở Mỹ.

Loại ung thư có chỉ số thấp nhất trong bảng này là ung thư tuyến giáp. Con số ước đoán của bệnh ung thư tuyến giáp năm 2006 là 30.180 trường hợp mới mắc.

Vì ung thư đại tràng và trực tràng thường được gộp vào là “ung thư đại trực tràng” nên hai loại ung thư này được kết hợp làm một trong bảng này. Năm 2006, số lượng ước đoán của bệnh ung thư đại tràng là 106.680 trường hợp mới và của ung thư trực tràng là 41.930 trường hợp mới mắc. Những con số này lớn hơn không đáng kể so với số ước đoán của năm 2005.

Ung thư thận có thể được chia làm hai nhóm chính là ung thư nhu mô thận và ung thư bể thận. Có khoảng 82% ung thư thận phát triển trong nhu mô thận, và gần như tất cả các ung thư này là ung thư tế bào thận. Con số ước đoán cho những trường hợp mới của ung thư tế bào thận năm 2006 là 31.890 trường hợp.

Bệnh bạch cầu là một loại ung thư bao gồm bệnh bạch cầu nguyên bào lympho cấp tính (hoặc dạng lympho), bệnh bạch cầu lympho bào mạn tính, bệnh bạch cầu dạng tủy cấp tính, bệnh bạch cầu dạng tủy mạn tính và các thể khác của bệnh bạch cầu. Loại bệnh này được ước đoán là trên 35.000 trường hợp mới được chẩn đoán trong năm 2006 ở Mỹ, với bệnh bạch cầu dạng tủy cấp tính đang là loại phổ biến nhất (khoảng 12.000 trường hợp mới). Tổng số của các trường hợp bệnh bạch cầu mới được ước đoán cho năm 2006 là nhiều hơn không đáng kể so với số dự đoán của năm 2005.

Nguyên nhân gây ung thư

Chỉ có một con đường chắc chắn tránh khỏi ung thư là không sinh ra đời. Điều này có nghĩa là khi con người sinh ra thì trong suốt cuộc sống của mình đều có khả năng mắc bệnh ung thư. Nhưng nguyên nhân nào làm chúng ta mắc bệnh ung thư? Để lý giải vấn đề này các nhà khoa học đưa ra các giả thuyết. Các nghiên cứu đều xác nhận rằng: ung thư không phải do một nguyên nhân gây ra, mỗi loại ung thư có những nguyên nhân riêng biệt, một tác nhân sinh ung thư có thể gây ra nhiều loại ung thư và ngược lại một loại ung thư có thể do một số tác nhân. Người ta chia ra làm hai loại nguyên nhân:

Nguyên nhân bên trong: đó là yếu tố di truyền và nội tiết. Khoảng 15 năm trở lại đây, nhờ những tiên bộ trong lĩnh vực nghiên cứu sinh học phân tử, khoa học đã xác định được mối liên quan chặt chẽ giữa các biến đổi của vật liệu di truyền và sự xuất hiện một số bệnh ung thư. Ví dụ: ung thư liên bào võng mạc mắt, ung thư tuyến giáp thể lõi, ung thư đại tràng với bệnh đa polype đại tràng… và đã phân lập được các gien sinh ung thư (oncogen).

Nguyên nhân bên ngoài: bằng nghiên cứu dịch tể học, R.Doll và Petro đã xác nhận 80% trường hợp ung thư có tácnhân từ môi trường sống, trong đó 35% liên quan đến chế độ ăn uống gây ra nhiều loại ung thư đường tiêu hoá và 30% là do thuốc lá gây nên ung thư phổi và đường hô hấp trên.

Các tác nhân ở trong thiên nhiên và môi trường sống của con người, tác động vào làm biến đổi tổ chức của cơ thể và sinh ung thư. Các tác nhân này được chia làm 3 nhóm sau:

Tác nhân vật lý: tia cực tím của ánh sáng mặt trời, tia điện từ ion hoá và đặc biệt là tia phóng xạ (sự cố rò rỉ phóng xạ từ nhà máy điện hạt nhân hay bom nguyên tử), hoặc nguồn phóng xạ nhân tạo được sử dụng trong khoa học và y học có thể gây ra ung thư máu, ung thư tuyến giáp, ung thư da…

Tác nhân hoá học: các hoá chất được sử dụng trong công nghiệp, trong chế biến và bảo quản thực phẩm (các hydrocarbon thơm, nitrosamin, aflatoxin), các hoá chất sử dụng trong chiến tranh (dioxin-chất độc màu da cam), các chất thải ra môi trường nước và không khí của các nhà máy công nghiệp là tác nhân của nhiều loại ung thư khác nhau: ung thư gan, bàng quang, phổi, hạch…

Tác nhân vi sinh vật: có nhiều loại vi khuẩn, đặc biệt có nhiều loại vi rút là nguyên nhân gây ra ung thư ở người như: vi khuẩn Helicobacter pylori gây nên ung thư biểu mô dạ dày và u lympho dạ dày, vi rút Eipstein Barr gây nên ung thư vòm họng, bệnh Hodgkin, vi rút viêm gan B, C gây ung thư gan, vi rút u nhú gai gây ung thư cổ tử cung…Ngoài ra một số loại ký sinh trùng cũng có khả năng gây nên một số loại ung thư như: sán Schistosoma liên quan đến ung thư bàng quang và niệu quản ở những người Ả Rập vùng Trung Đông.

dấu hiệu của ung thư

Dấu hiệu của bệnh nhân ung thư

Các triệu chứng báo động ung thư

1. Có sư thay đổi thói quen của ruột và bọng đái.

2. Một chỗ lở loét không chịu lành.

3. Chảy máu hoặc tiết dịch (ứa nước, ứa chất nhờn) bất thường.

4. Một chỗ dày lên hay xuất hiện một khối u ở bất cứ vị trí nào của cơ thể.

5. Ăn không tiêu hoặc khó nuốt.

6. Có thay đổi rõ ràng tính chất của một “mụt ruồi duyên”.

7. Ho dai dẳng hoặc khàn tiếng.

Khi sức khoẻ có sự thay đổi mà không thấy rõ nguyên nhân hoặc thấy một triệu chứng rất thông thường nhưng dai dẳng và lắm khi không đau đớn gì thì nên đi khám. Thầy thuốc sẽ hướng dẫn nên làm gì. Đừng “phát hoảng” lên, vì phần lớn không phải là ung thư đâu và ngay cả bị ung thư mà chịu khám và  phát hiện được sớm thì rất có cơ may chữa khỏi. Đừng quên là “bệnh ung thư không điều trị thì không thể khỏi”.

BTSK (tổng hợp)

TAGS :